Proces

Jak rozwiązać problem dostępu do żłobków i przedszkoli, kolejek do lekarza, wysokich cen mieszkań? Czy chciałbyś mieć na to większy wpływ? Czy uważasz, że tego typu wyzwania powinny być rozwiązywane lokalnie w Twojej gminie, czy też przez rząd w Warszawie?

4 czerwca 2019 roku w Gdańsku przedstawiliśmy 21 tematów najważniejszych dla polskich samorządów. Zostały one poddane szerokiej dyskusji. Od tego czasu w całej Polsce odbywały się debaty i spotkania. Tezy konsultowano z mieszkańcami małych gmin i dużych miast, z przedstawicielami sektora pozarządowego i ze środowiskiem samorządowym. Wynikiem tych konsultacji jest 21 postulatów, które stanowią punkt wyjścia do sformułowania gotowych rozwiązań prawnych dot. roli samorządów w Polsce.

21 postulatów

1

Pełne prawo wspólnoty samorządowej do samodzielnego decydowania o całokształcie spraw lokalnych

1

Pełne prawo wspólnoty samorządowej do samodzielnego decydowania o całokształcie spraw lokalnych

Samorządy terytorialne powinny mieć pełną samodzielność: prawną, organizacyjną, majątkową i finansową w zakresie realizacji zadań własnych we współpracy i konsultacji z mieszkańcami. Najważniejszym organem społecznego nadzoru dla samorządów w kwestiach lokalnych są mieszkańcy, którzy powinni być jak najszerzej włączeni w proces współdecydowania o sprawach małych ojczyzn poprzez wdrażanie takich narzędzi, jak m.in. konsultacje społeczne, budżety partycypacyjne, inicjatywy uchwałodawcze, referenda lokalne.

2

Budowa solidarnej i otwartej społeczności lokalnej, przeciwdziałanie wykluczeniom

2

Budowa solidarnej i otwartej społeczności lokalnej, przeciwdziałanie wykluczeniom

Równe prawa i opieka dla wszystkich mieszkańców, niezależnie od wieku, pochodzenia, światopoglądu, statusu społeczno-ekonomicznego, wyznania i orientacji. Zapewnienie szczególnej opieki i możliwości pełnego udziału w życiu wspólnoty osobom z niepełnosprawnościami.

3

Samorządowcy w Senacie RP

3

Samorządowcy w Senacie RP

Przedstawiciele samorządu terytorialnego, samorządów zawodowych oraz organizacji pozarządowych powinni uzyskać reprezentację na szczeblu najwyższych władz państwowych i uczestniczyć aktywnie w tworzeniu regulacji prawnych. Należy znieść monopol partii politycznych w procesie stanowienia prawa w Polsce i wprowadzić możliwość łączenia mandatu samorządowego z mandatem senatorskim.

4

Prawo społeczności lokalnej do decydowania o przyszłości swojej małej ojczyzny – zniesienie odgórnego ograniczenia kadencyjności

4

Prawo społeczności lokalnej do decydowania o przyszłości swojej małej ojczyzny – zniesienie odgórnego ograniczenia kadencyjności

Wspólnota lokalna powinna mieć pełne prawo, bez żadnych odgórnych ograniczeń, do udzielania mandatu zaufania osobom działającym na rzecz danej społeczności.

5

Obowiązek konsultowania z przedstawicielami samorządu i społeczności lokalnej wszystkich projektów ustaw

5

Obowiązek konsultowania z przedstawicielami samorządu i społeczności lokalnej wszystkich projektów ustaw

Projekty ustaw, szczególnie dotyczące zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego, określonych w art. 166 Konstytucji RP, powinny podlegać obowiązkowej konsultacji ze zrzeszeniami samorządów jako przedstawicielami wspólnot lokalnych.

Wyniki tych konsultacji winny być umieszczane w ocenie skutków regulacji każdego projektu ustawy dotyczącej wspólnot lokalnych. Brak uzgodnienia powinien stanowić podstawę do wystąpienia do właściwego sądu.

6

Zwiększenie nakładów na edukację, godne pensje i większa autonomia nauczycieli, nowoczesne metody kształcenia

6

Zwiększenie nakładów na edukację, godne pensje i większa autonomia nauczycieli, nowoczesne metody kształcenia

Państwo, zgodnie z art. 70 Konstytucji RP, powinno zapewnić środki prawne, finansowe i organizacyjne, potrzebne do realizacji celów związanych z edukacją powszechną.

7

Niezależna kultura angażująca społeczności lokalne, przeciwdziałanie wykluczeniu kulturalnemu w małych gminach

7

Niezależna kultura angażująca społeczności lokalne, przeciwdziałanie wykluczeniu kulturalnemu w małych gminach

Transparentne i apolityczne finansowanie przez państwo kultury aktywizującej społeczności lokalne. Szczególne wsparcie dla małych gmin w formie dotacji na tworzenie integrujących mieszkańców Domów Sąsiedzkich, z ofertą zajęć dla różnych grup wiekowych.

8

Decentralizacja służby zdrowia

8

Decentralizacja służby zdrowia

Powierzenie decyzji i kontroli w sprawach ochrony zdrowia samorządom terytorialnym. Zmiana zasad finansowania służby zdrowia poprzez wprowadzenie systemu konkurencyjnych ubezpieczeń zdrowotnych.

Przywrócenie całodobowych ambulatoriów w stacjach pogotowia ratunkowego.

9

Skuteczna ochrona środowiska, walka ze smogiem

9

Skuteczna ochrona środowiska, walka ze smogiem

Zwiększenie udziału gmin we wpływach z op łat z tytułu użytkowania środowiska natu ralnego. Pełny wpływ samorządu woje wództwa na zarządzanie funduszami ochrony środowiska, przywrócenie gminnych funduszy. Przekazanie gminom realizacji programów adresowanych do mieszkańców (np. „Czyste powietrze”).

10

Ochrona krajobrazu i przestrzeni publicznej

10

Ochrona krajobrazu i przestrzeni publicznej

Centralne regulacje (m.in. lex deweloper czy lex Szyszko) dewastują przestrzeń publiczną w naszych miastach i gminach. Wsparcie prawne i finansowe dla samorządów w działaniach na rzecz zrównoważonego rozwoju przestrzennego.

11

Rozwój budownictwa komunalnego i społecznego

11

Rozwój budownictwa komunalnego i społecznego

Narzędzia prawne i finansowe oraz realny wpływ społeczności lokalnej na politykę mieszkaniową, skierowaną do różnych grup społecznych, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb młodych mieszkańców.

12

Samodzielność samorządów w zakresie podatków lokalnych oraz działalności gospodarczej

12

Samodzielność samorządów w zakresie podatków lokalnych oraz działalności gospodarczej

W celu realizacji zadań wskazanych przez mieszkańców samorządy muszą mieć prawo do samodzielnego kształtowania polityki podatkowej, o czym stanowi art. 168 Konstytucji RP. Należy znieść maksymalne/minimalne stawki podatków lokalnych, narzucane samorządom ustawowo przez władze centralne.

Możliwość prowadzenia działalności gospodarczej przez samorządy i pozyskiwania środków na projekty ważne dla mieszkańców. Swoboda realizowania zadań gminy w formule in-house.

13

Środki z budżetu państwa muszą być adekwatne do zakresu zadań realizowanych przez samorządy

13

Środki z budżetu państwa muszą być adekwatne do zakresu zadań realizowanych przez samorządy

Nie zgadzamy się na zwiększanie zakresu zadań realizowanych przez samorządy przy jednoczesnym ograniczaniu wpływów z budżetu państwa, co jest niezgodne z art. 167 Konstytucji RP.

14

Decentralizacja rozdziału funduszy unijnych

14

Decentralizacja rozdziału funduszy unijnych

Maksymalna decentralizacja funduszy UE. Transparentność rozdziału dotacji rozwojowych na podstawie czytelnych kryteriówów oraz jawnych arkuszy oceny projektów.

15

Przekazanie społecznościom lokalnym mienia publicznego

15

Przekazanie społecznościom lokalnym mienia publicznego

Należy przekazać społecznościom lokalnym i regional nym mienie publiczne, będące dziś w dyspozycji agencji państwowych. Majątek ten powinien stanowić bazę rozwoju potencjałów lokalnych i regionalnych.

16

Swoboda tworzenia związków metropolitalnych i obszarów funkcjonalnych

16

Swoboda tworzenia związków metropolitalnych i obszarów funkcjonalnych

Uchwalenie ustaw metropolitalnych na wniosek i wg modelu wypracowanego lokalnie dla danych aglomeracji, w celu zwiększenia konkurencyjności w Europie. Dla mniejszych jednostek prawne regulacje współdziałania samorządów w obszarach funkcjonalnych (forma pośrednia między związkiem a stowa rzyszeniem komunalnym).

17

Przeciwdziałanie wykluczeniu komunikacyjnemu

17

Przeciwdziałanie wykluczeniu komunikacyjnemu

Rozwój sieci dróg lokalnych oraz transportu publicznego – dobra dostępność każdej gminy wiejskiej do centrum powiatowego.

Przekazanie Funduszu Drogowego do dyspozycji marszałków województw, a funduszy na komunikację międzygminną do powiatów.

18

Zwierzchność powiatów i samorządów wojewódzkich nad zespolonymi służbami

18

Zwierzchność powiatów i samorządów wojewódzkich nad zespolonymi służbami

Realny wpływ społeczności lokal nych i regionalnych na funkcjonowanie na ich terenie zespolonych służb, m.in.: straży pożarnej, sanepidu oraz nadzoru budowlanego.

19

Odpolitycznienie mediów publicznych

19

Odpolitycznienie mediów publicznych

Przekazanie lokalnych ośrodków publicznego radia i telewizji społeczności regionalnej, poprzez udział przedstawicieli samorządów lokalnych w radach programowych rozgłośni regionalnych i w komisjach konkursowych na dyrektorów ośrodków.

20

Policja municypalna

20

Policja municypalna

Przekazanie mieszkańcom wpływu na prewencję i bezpieczeństwo w ich lokalnych społecznościach.

21

Przywrócenie służby cywilnej, ograniczenie biurokracji

21

Przywrócenie służby cywilnej, ograniczenie biurokracji

Obowiązek konkursu na wszystkie stanowiska urzędnicze w państwie. Profesjonalna i apolityczna kadra urzędnicza, przywrócenie rangi Szkoły Administracji Publicznej. Stworzenie jasnego podziału i nie dublowanie kompetencji pomiędzy władzą samorządową a przedstawicielami władzy państwowej. Przekazanie wszystkich zadań dotyczących spraw publicznych w regionie samorządowi województwa. Pozostawienie wojewodom nadzoru nad legalnością działania jednostek samorządu terytorialnego.

Ustrój terytorialny Rzeczypospolitej Polskiej zapewnia decentralizację władzy publicznej

Artykuł 15.ust.1. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

Przesłanie

4 czerwca 2019 r., podczas obchodów Święta Wolności i Solidarności w Gdańsku, ponad 300 wójtów, burmistrzów, starostów, prezydentów oraz marszałków rozpoczęło dyskusję na temat przyszłości polskich miast i wsi. Polscy samorządowcy zaprezentowali 21 tez, czyli najważniejszych wyzwań dla wspólnot lokalnych. W całej Polsce odbywały się spotkania z mieszkańcami, uruchomiona została strona internetowa www.SamorzadyDlaPolski.pl , na której wszyscy mogli zgłaszać swoje uwagi i pomysły oraz wyrażać akceptację lub dezaprobatę dla zaproponowanych rozwiązań. Tezy konsultowano z mieszkańcami małych gmin i dużych miast, z przedstawicielami sektora pozarządowego i ze środowiskiem samorządowym. Otrzymaliśmy kilkadziesiąt tysięcy uwag i głosów poparcia.

Wynikiem konsultacji jest 21 postulatów. Zostały one zaprezentowane 31 sierpnia 2019 r. w Gdańsku podczas debaty „Przyszłość samorządu” w Europejskim Centrum Solidarności. Postulaty dotyczą najważniejszych tematów i wyzwań, z jakimi mierzą się wspólnoty lokalne, m.in. niewystarczające finansowanie, problemy w służbie zdrowia, edukacji, czy wykluczenie komunikacyjne. 21 postulatów to punkt wyjścia do sformułowania gotowych rozwiązań prawnych dot. roli samorządów w Polsce. Trafią one także do przedstawicieli wszystkich partii politycznych. Liczymy na to, że temat przyszłości samorządów stanie się wiodący w nadchodzącej kampanii wyborczej. Doświadczenie 30 lat samorządnej Polski pokazuje, że decentralizacja i silne wspólnoty lokalne budują silne państwo.